GEMEENTELIJKE MONUMENTEN
De gemeente heeft de mogelijheid om een gemeentelijke monumentenlijst op te stellen om daarmee belangrijke panden die voor de regio van waarde zijn te beschermen. 
Tot dusver heeft de gemeente niet een dergelijke lijst willen opstellen.
Daardoor worden waardevolle panden niet optimaal beschermd.               
En de bedreiging wordt groter: Zo is de regelgeving voor het (ver)bouwen zonder vergunning versoepeld, steeds meer bouwwerken zijn vergunningvrij. 
De Gemeente Franekeradeel is een van de weinige gemeenten met een belangrijke historische Binnenstad die geen Gemeentelijke Monumentenlijst heeft.
Om waardevolle panden beter te beschermen is natuurlijk ook geld nodig en de vraag is dan welke prioriteiten worden gesteld.

In het Bestemmingsplan van 1981 waren alle panden voorzien van een waardering:
- Beschermd monument
- Beeldbepalend
- Indifferent
- Architectonisch beeldverstorend
- Structureel beeldverstorend

In het bestemmingsplan van 2007 is van de panden geen waardering vermeld. Volgens de gemeente worden de panden voldoende beschermd door de Welstandsnota. Er zal geen Gemeentelijke Monumentenlijst worden opgesteld. 
Onze vereniging heeft hierbij de nodige bedenkingen: 
1 De adviezen van de Welstandscommissie kunnen door B&W worden genegeerd. 
2 In de gemeenteraad heeft het Beschermd Stadsgezicht weinig aandacht.
3 Economische belangen wegen vaak zwaarder dan het behoud van waardevolle       elementen.

Op de lijst van Rijksmonumenten stonden oorspronkelijk panden die vóór 1850 waren gebouwd. Later kwam er meer bewustwording over jongere panden.

Op verzoek van het Rijk is in de jaren tachtig een inventarisatie gemaakt van panden uit de periode van voor de oorlog,  het Monumenten Inventerisatie Project.  (MIP-inventarisatie).  
Een heel beperkt aantal van die lijst van 135 panden in Franeker is later tot Rijksmonument verklaard. (o.a. Het RC Verenigingsgebouw en de Factorij). 
Veel gemeenten hebben een fors aantal objecten van die lijst tot Gemeentelijk Monument verklaard, maar Franekeradeel dus niet. 

De Stichting tot behoud van het Franeker Stadsschoon heeft in 2001 uit bovengenoemde lijst een overzicht gepubliceerd in de vorm van een boekje met kleurenfoto's. 



         

In de Dijkstraat zie je nog de originele ramen van een winkel met het adres Tweede Oost, nummer 217. Deze aanduiding dateert uit het begin van de vorige eeuw.
Dit is niet beschermd en kan dus zomaar verdwijnen!



Maar de inzichten zijn sinds 1990 wel veranderd. Tegenwoordig is er meer aandacht voor hoe complete gevelwanden zich presenteren, dit is van meerwaarde ten opzichte van een aantal verspreid staande monumenten.
Er is ook meer aandacht gekomen voor panden in bijvoorbeeld de stijl van de Amsterdamse School en de stijl van Het Nieuwe Bouwen. 

Het BESCHERMD STADSGEZICHT  biedt geen volledige bescherming.
Buiten het Beschermd Stadsgezicht zijn er evengoed nog bedreigingen en we pleiten er voor dat toch wordt toegewerkt naar een Gemeentelijke Monumentenlijst. Dit biedt meer voordelen en biedt meer bescherming.

* Ook jonge panden kunnen worden beschermd, de Rijksmonumentenwet    geldt hier niet voor.
* Er kan van meer subsidiebronnen gebruik worden gemaakt, o.a. van de     Provincie, want die stelt    als voorwaarde dat het om een gemeentelijk       Monument gaat.
* Er mag tegenwoordig vaker vergunningvrij gebouwd worden, hierdoor        kunnen lelijke    uitbouwsels ontstaan aan mooie panden.
* Particulieren halen een voordeur bij de bouwmarkt en vragen geen  vergunning aan, dus geen toetsing door Welstand..
* Aan een aantal nieuwe eisen uit het Bouwbesluit hoeft bij een monument   niet te worden voldaan.

Voorbeeld:


Een nieuwe deur moet 2.30m hoog zijn.
Alleen bij een Monument geldt dat bij vervanging ramen en deuren de oorspronkelijke maat mogen hebben.

Alle reden om beeldbepalende panden de status van Gemeentelijk Monument te geven.


Bescherming is niet alleen van belang vanuit een oogpunt van architectuur maar ook vanuit historisch belang voor de plaatselijke geschiedenis.

Gelukkig heeft de Gemeente nu een begin gemaakt door het opstellen van een lijst met Karakteristieke Panden.  Zie onder BESCHERMING.

Van architectonisch belang zijn bijvoorbeeld de Kleijenburgschool (uit 1940, maar al met kenmerken van de na-oorlogse wederopbouwstijl), een aantal panden aan de   Groen van Prinstererlaan, en een aantal panden aan de A.M. van Schurmansingel waaronder een pand in de noordelijke stijl van Amsterdamse School, eigenlijk is de hele schil buiten de grachten van belang.
Dus ook een waardevol pand uit de Wederopbouwperiode kan op die manier worden beschermd.

Van historisch belang zijn bijvoorbeeld de voormalige  tramlijnen bij Franeker, (Dreeslaan en Hitsumer Binnenpad)  met bijbehorende bruggen en het tramstation van de Harlingerweg.

Ook de scheepswerf van Draaisma aan het Vliet is een herinnering uit het verleden van dit stuk Franeker. De werkplaats is nog authentiek. Ook moeten we denken aan kerkgebouwen en aan oude winkelpuien.

Het kan ook in kleine dingen zitten zoals het voormalig Mortuarium van het Ziekenhuis, Zuiderkade 17.

Het is ook mogelijk een hele wijk aan te wijzen als Gemeentelijk Monument.

Verder moet er aandacht zijn voor de kademuren en ook voor de bomen en overige groene plekken.

 Terug naar boven.